wordpress counter

ДАЛИ НЕКОЈ ОД ТУКА ЈАДЕ ЛУК?

luk

Лукот е добро позната состојка во македонската кујна, речиси неизбежна. Честопати не знаеме што е тоа во некој оброк што го прави толку вкусен, нешто што му дава посебна нишка на мирисот и вкусот, нешто што се трудиме да го откриме дури џвакаме и се чудиме која е тајната на готвачот. Кога ќе прашаме, а уметникот љубоморно не сака да ни ги довери своите „посебни мeтoди“, тогаш бидете сигурни дека се работи за нешто многу едноставно и нашироко познато, нешто како обичниот и „ароматичен“ лук.

Сам по себе како поим, лукот опфаќа десетици страници А4 формат, што е доволно за негова квалификација како филозофски поим, достоен за елаборација и отворена дискусија.

Работи кои не сте ги знаеле за лукот:
• Во Британија, 19 Април, се слави како Национален ден на лукот; на овој ден се промовираат многубројните примени на лукот и секако, се јадат специјалитети кои изобилуваат со лук;
• Во античка Грција и Стариот Рим, невестите носеле ѓердани од лук и други тревки, наместо од цвеќе;
• Преголема конзумација на лук може да предизвика несакано крварење, посебно кај трудници, после хируршки зафати или кај луѓе со потешки телесни повреди;
• Покрај лошиот здив, од преголема конзумација на лук, мирисот може да се пренесе, односно да се произведува преку телесните секрети, првут, па дури и во секретот на ушите. Ова предизвикува телото да мириса на лук, која што миризба не може да се измие со сапун, но може да се маскира со парфеми. Сама по себе, миризбата ќе исчезне за неколку дена (наравоучение: ни лук јас, ни лук мирисал);
• Доколку рацете ви мирисаат на лук, за да ја отстраните миризбата, тријте ги од метална површна под млаз од вода, а за здивот, доволно е да изџвакте малку магдонос или евентулно да употребите некои од современите против-отрови конструирани за вакви случаи, кои се на база на ментол, пеперминт, спеарминт итн. (може да се најдат во форма на бонбони или гуми за џвакање);
• Лукот е познат и под името “Смрдлива роза”;
• Лукот е основна состојка на шпанската кујна, која се користи во речиси јадења, од сосови до супи.

Покрај филозофскиот аспект на лукот, постои и психо-социјална димензија на овој поим, која е апсолутно присутна во животот на македонската младина. Истата го обележува периодот од адолесценцијата, период кога младиот човек се бара себе си во светот кој го опкружува, па сè до период кога се претвора во зрела личност. При своето самодефинирање, често пати, младите се идентификуваат како луконејадачи поставувајќи ја оваа своја „карактеристика“ на висок пиедестал, со посебно значење. Луконејадач, би значело дека не си „селанец“, дека не си старомоден, односно дека си „in“, дека конзумираш само модерна храна и дека на тој начин е обележан твојот животен стил. „Човекот е тоа што јаде“, (рекол некој некогаш), а дел од нашата ни младина, образована и начитана каква што е, врз основа на овој стар ум, се дефинира себе си како модерна и неселанска.

Многу накратко: непоправливо погрешен став! На овој начин младите се дефинират како конзумирачи на брза (модерна) храна, непознавачи на здравата исхрана, непријатели на сопственото здравје, непочитувачи на сопствената култура и традиција, изгубени во просторија како кујната и практично неписмени за сè што е надвор од мас-медуимските бомби за модерен и брз живот.

Надолго, понатаму: факти кои ќе влијаат врз позитивниот развој на младиот човек и неговиот однос со лукот, како и мултидисциплинарно претставуање на претходно споменатиот поим.

Во секој случај, постојат и оние кои органски не го поднесуваат лукот, односно нивниот метаболизам не е создаден за такви цели, како и оние кои многу добро го перципираат лукот како поим, но од чист инает не сакаат да биде дел од нивниот живот.

Кај народот, традиционално лукот е лек за сè, и во него се верува како во божество. Од исконските верувања дека лукот ги истерува злите духови, делува фатално кај вампирите, сè до неговата редовна употреба во речиси секое јадење, лукот е сеприсутен поим во нашето секојдневие..

Алиумфобија
лат. Alluimphobia

Фобија од лук, е екстремен страв од лук, најчесто од неговиот мирис. Како психолошки поим, се наведува меѓу остантие видови фобии, и како таква има свои симптоми, последици и психолошки третман. Иако е прилично ретка појава, сепак постојат луѓе кои вистински страдаат од овој вид на страв, манифестирајќи гушење, силни главоболки, неконтролирани движења на екстремитетите и напади на паника.

Историски, може да се сретне во старите папируси кои датираат од 1500 година п.н.е. Го користеле старите Кинези, Египќани, Индуси и други стари народи, како исклучително делотворен и ценет лек, а кај старите Египќани се користел и како љубовен напиток. Какво точно дејство имал овој напиток, не се знае, но по логика би можеле да поврземе нешто со неговата остро-лута арома која како што ни е познато има силен ефект, до тој степен да ни се замати видот, слухот и рамнотежата (веројатно многу слично им дејствува и на вампирите, па затоа е смртоносен за нив). Овој аспект од чудотворијата на лукот е сеуште не доволно проучен, па затоа ќе говориме за она што е веќе потврдено.

Во народната медицина се користи како лек против болести на дишните патишта, против срцеви заболувања и заболувања на крвните садови, против нервни болести, главоболка и онесвестување, кај болести на дигестивниот тракт, посебно против цревни паразити, како и против заболувања на црниот дроб. Ваквата примена на лукот потекнува од неговиот хемиски состав, кој во периодот меѓу двете светски војни, и потоа, завземал клучно место во медицинската примена и хемиските истражувања. Allium sativum, како што гласи неговиот латински назив, бил проучуван од Луј Пастер, кој во 1858г. ги открил неговите антибактериолошки својства, по што лукот се користел како антисептик за време на двете светски војни. Во понатамошните проучувања е пронајдено и неговото антиобиотичко дејство, односно состојката „алицин“, кој е моќен антибиотик и има своја примена во превентива на веќе наброените заболувања.

А каква би била кујната без лук? Не толку вкусна дефинитивно. Случно како и во нашите традиционални балкански верувања, така и во поголемиот дел од светот, употребата на лукот датира од дамнешни времиња, и со себе носи длабоки спиритулни обележја, кои му даваат така важно место во оброците.

Во Шпанија, најпознат сос, најупотребуван и карактеристично шпански деликатес е Alioli сосот, или преведено – мајонез од лук.

Сосот потекнува од Каталонија, и се користи низ цела Шпанија. Називот доаѓа од каталонските зборови all (лук) и oli (масло). Кога на овие две основни состојки ќе им додате жолчки од јајце, лимонов сок и малку сол (а ќе подарите 10-тина минути на каузата за задоволени сетила и полн стомак), ќе добиете домашен, екстремно вкусен и автентично шпански додаток на вашиот оброк.

Алиоли сос

СОСТОЈКИ
• 4 чешниња лук
• 2 жолчки од јајце
• половина супена лажица свежо цеден лимонов сок
• 1 филџан масло (по можност маслиново)
• сол по вкус

ПОДГОТОВКА
Со овие состојки би требало да добиете 1½ филџан алиоли сос. Излупете го и исецкајте го лукот. Потоа убаво изгмечете го со тапата страна на ножот. Ставете го во мал толчник и толчете, при што ќе додадете половина кафена лажичка сол. За да заштедите време, можете да користите гмечаклка за лук (препорачливо за млади момци и девојки, кои подготвуваат вечера за својата друга половина). Скршете ги јајцата и одвојте ги жолчките во мал сад за мешање. Префлете ја пастата од лук во садот и матете дури смесата не се соедини. Додека матите со миксер, полека во тенок слој, сипувајте масло, се додека смесата не стане кремава. На крајот, додате од лимоновиот сок, дури мешате со миксерот за се да биде убаво соединето. Ако сте љубител на луто, може да додате луто пиперче, чили, односно феферонка.

Се служи со риба, месо, компир или друг зеленчук, или едноставно посипете го врз леб. За да бидете апсолутно оригинални, едноставно испржете 4-5 средно големи компири (претходно ислупени и исецкани на парчиња), и посипете ги со свежо изматениот алиоли сос. Повелете, ова се нарекува Alioli pаtatаs или Компир во мајонез од лук. Заедно со Tortilla Espanola, Patatas bravas, Paella, Banderillas и Croquetas de Jamón, Alioli Patatas, се најпознатите, најкарактеристичните шпански специјалитети, кои ќе ги сретнете во сите краишта на Шпанија, и ќе ви бидат предложени како оброк во сите ресторани и барови ширум оваа прекрасна земја. За да не ве пречекаат неподготвени шпанците, односно да знаете што ќе јадете, пробајте да си зготвите по нешто од предложеното. А во случај да не планирате да ја посетите Шпанија, пуштете таа да ве посети вас во вашите домови.

Во секој случај, секогаш може да си направите наше македонско макало од лук, со што апсолутно ќе биде испочитуван веќе елаборираниот поим на лукот.

Макало со лук

СОСТОЈКИ
• 1 чешне лук
• 2 филџани стар леб
• половина филџан оцет
• 1/2 филџан масло (по можност маслиново)
• сол
• малку магдонос

ПОДГОТОВКА
Стариот леб натопете го во вода и убаво исцедете го. Лукот убаво истолчете го и измешајте го со лебот. Мешајте со миксер, дури во смесата од леб и лук додавате масло. Потоа додате и оцет, (по вкус, не мора половина филџан), магдонос, исто така по вкус. Откако се ќе се соедини, слободно макајте или користете вилушка во текот на јадењето. Ако забележите дека вкусот не ви одговара, односно дека не уживате целосно, тогаш следниот пат ќе мора да го дуплирате лукот (тоа е секогаш причината). Во случај да не успее ни со дуплирање на лукот, побарајте помош од вашата ценета баба, која видно ќе го измени составот на макалото и ќе ве искара зошто прво не сте ја прашале неа.

Ова е свето правило, консултација со искусни кулинари, како нашите баби. Имено, за ова можат многу да зборуваат индиските наследници на древните рецепти, и нивните искуства при церемонијалните од една страна, и детективски од друга страна, превземања на истите од нивните предци. Како и да е, од таа нивната мака, користиме ние како љубопитни европејци, балканци поточно, и си се насладуваме од вкусните маринади и сосови, секако базирани на лук. Наместо да се декларираме како луконејадачи, со цел да бидеме модерни, може да да се претставиме себе си како познавач на културите во светот. Така, при секој оброк, семеен, роматинчен, самостоен или било каква дружба со храната, посветете 10 до 15 минути на некој едноставен потфат, и учете ги своите сетила да уживаат во убавината на мириси и вкусови.

Низ индиските ресторани, како специјалитет на куќата, често пати може да се сретне и таканаречениот луков леб, или низ светот познат по неговиот британски назив „garlic bread“. Луковиот леб исто така е редовен репрезентативец во боите на италијанската кујна, посебно кога е придружен од некој вид тестенини. Без разлика на каква храна сте навивач, односно за кои бои сакате да играте, може да се потпрете на луковиот леб и да поставите како адут за секој натпревар. Погодокот е неминовен, а победата неизбежна. Во секој случај, ќе настане проблем доколку од спротивни екипи играат индиските специјалитети и италијанските, при што централно место ќе завземе одлуката „од чива“ ќе игра луковиот леб.

Но, без грижи, неговата подготовка е неочекувано едноставна, и нема простор за важноста на тоа кој тим ќе победи.

Луков леб

Се смета дека првенствено е направен во 40-тите години, во италијанските ресторани, кои тогаш постоеле низ САД, со што неговото потекло се води како италијанско-американско. Легендите зборуваат за тибетски пејач, кој се викал Вејн Гелман, кој за време на својот престој во Ајдахо, САД, го направил првиот луков леб. Секоја вечер го конзумирал како закуска, со цел да се одбрани од Носферату (инаку, светски познат вампир). Во 70-тите години, исто така во Америка, е произведен и првиот замрзнат луков леб. Денес се служи како додаток на секакви јадења, и има свои варијации во зависност од тоа дали се подготвува во Индија, Мексико, Италија, Британија итн.

СОСТОЈКИ
• француско лепче
• половина филџан несолен путер
• 2 големи чешниња лук, издробен и истолчен
• 1 супена лажица од свеж исецкан магдонос
• четврт филџан ситен пармезан (по можност)

ПОДГОТОВКА
Загрејте ја рерната на 200С°. Исечете го лебот на половинки, хоризонтално. Измешајте го путерот, лукот и магдоност во мал сад. Нанесете ја мешавината врз двете половинки леб. Ставете го лебот во огнооптпорен сад и потоа во рерна, да се загрее 10-тина минути. Потоа извадете го од рерна, и посипете го лебот со пармезан. Повторно вратете го во рерна, овој пат на висока температура, и печете го 2-3 минути. Внимавајте, лебот е готов штом краевите на лебот ќе се исушат и ќе бидат препечени, но може многу лесно да преминат во изгорени. Штом е готово, извадете го од рерна и оставете го малку да се олади. Потоа исечете го лебот на тенки кришки и служете го веднаш.

Има и полесен начин на подготовка, со тоа што нема да добиете крцкав луков леб. Рерната да биде загреана исто така на 200С°. Се прави истата смеса од лук, магдонос и путер. Во лебот се прават исечоци од по 2,5 см, сè до дното, без да се пресече до крај. Со кафена лажичка се става од смесата во отворите. Потоа се замоткува во алуминиумска фолија, и се става 15-тина минути во рерна.

Да се биде љубител на лук, да се почитува и длабоко разбира неговата целокупна суштина, не е лесно и едноставно. Претходно истакнатите атрубути и факти за лукот, се само мал дел од она што ова растение како поим го претставува.

Ако досега не сте конзумирале лук, или пак не сте биле свесни дека го конзумирате, ова четиво има за цел да ги отвори вашите очи, ноздри и желудници и да ви понуди билет (со мапа на задната страна) за влез во земјата на дегустирачко-дигестивни чудесии, владеена од неговото Височество – Лук. Штом еднаш ја посетите, сите во вашата близина ќе дознаат и ќе сакаат да ви се придружат. Така, на прозорецот на секој млад човек, гордо и достоинствено ќе стои саксија, во чија почва ќе се раѓа ново коренче лук. [МАЈА БАЛША]

Маринирани печурки во лук

СОСТОЈКИ
• печурки
• вински оцет
• сол
• црн бибер
• сенф
• сечкан лук

ПОДГОТОВКА
Ставете ги сите состојки во сад и убаво изматете ги. Може да додадете шеќер, доколку сакате да ја намалите киселината, и ставете ги печурките во маринадата да стојат 2 до 4 часа. Ова може да биде додаток на секаква храна, а е посебна закуска на вегетаријанските оброци. Едноставно наредете чепкалки за заби на секоја печурка, и послужете ги во малa чиниja. Ќе бидат забележани повеќе и од главното јадење, заради специфичниот мирис, а за нивниот вкус ќе се зборува со денови.

Related Posts with Thumbnails